در سیر تاریخی معماری در ایران مدرن که محملی برای جایگزینی پیدرپی وضعیتهاست؛ شاید بتوان با دید کوتاه مدت به این توالی وضعیتها نگاه کرد، وضعیتهایی که در عین وابستگی، باید هریک را در بستر خود خواند و صحنهای کاریکاتورگونه از مقاطع زمانی و اجتماعی وابسته به معماری، در تاریخنگاری آنها ترسیم کرد. کاریکاتورگونه نه از باب جدی نبودن، بلکه به دلیل ساختن یک تصویر قابل خوانش در پردهها و سطحهای مختلف با نقاط پررنگ و شاخص همراه نقاط کمرنگ و کوچک درکنار یکدیگر.
این نوشتار بخشی از پژوهشهایی است که در خلال جستجوهایم برای نوشتن مدخل قهوهخانهها به سفارش دانشنامه جهان اسلام بنیاد دائرة المعارف اسلامی، گردآوری کردم. مواجهه با لایههای گوناگون هنری، اجتماعی، سیاسی، در قالب قصهگویی، خنیاگری، تبلور هنرمندی مردمانی است که داستانهایشان را به خلاقانهترین شکل ممکن به دیگریها منتقل کردهاند. و این جایی است که شاید ترکیب واقعیت و خیال، امکان تمییز آنها را دشوار کند، و البته بر رازآلودگی جهان صحه میگذارد. امری که در جهان معاصر هر چه بیشتر کمرنگ میشود و ما، همچنان نمیدانیم که با این حجم به ظاهر امر واقع، موجودات خوشبختتر و راضیتری هستیم یا خیر.
برای فهم ترکیب پیچیده ی تاریخ فرهنگی فضا، میبایست همنشینی خاص سه حوزهی مطالعات فرهنگی، تاریخ و فضا را سنتجید و بررسی کرد که برآیند این تلاقی چه تعابیری میتواند به خود بگیرد. تاریخ فرهنگی را میتوان مطالعات فرهنگیِ درزمانی دانست، تلاشی تا تطور فرهنگ را برای فهم اشتغالات زندگی در بسترهای متفاوت کنکاش کرد.آنچه مطالعات فرهنگی را به عنوان یک گفتمان دانشگاهی متمایز میکند، مجموعه ای از روشها و موضوعات برای مطالعه ی اشیاء و نظام معنا، قدرت و دانش است که بافت مدنی اجتماع انسانی را شکل میدهد. جیمسون حسب میان رشته ای بودن مطالعات فرهنگی و تنوع روش ها، موازی برداشت پست مدرن ازجهان، میان رشته ای بودن و گستردگی مطالعات فرهنگی را سطحی، معادل بررسی عمیق در دیگر رشتهها میداند. به طور مثال، اگر یک شمایل شناس لباس را در تصاویر فلان دوره به طور عمیق مطالعه میکند، در حوزه ی مطالعات فرهنگی از طریق مطالعات تطبیقی و میان رشته ای رابطه ی بین لباس و طبقه، یا مفاهیم جنسیتی و یا تناضعات قومی در یک منطقه مطالعه میشود.
